Bơm trục ngang không lên nước: nguyên nhân và cách khắc phục

Bơm trục ngang không lên nước thường do 4 nguyên nhân chính: buồng bơm và ống hút chưa được mồi đầy nước, ống hút bị lọt khí, van đáy (van một chiều) kẹt hoặc rò, và động cơ quay ngược chiều. Ít gặp hơn là cánh bơm bị tắc, hút quá sâu hoặc cột áp hệ thống cao hơn khả năng của bơm. Anh chỉ cần kiểm tra lần lượt theo thứ tự trong bài này là xác định được lỗi, phần lớn trường hợp tự khắc phục được tại chỗ mà không phải tháo bơm.

Vì sao máy bơm trục ngang không lên nước?

Máy bơm trục ngang là bơm ly tâm: cánh quay đẩy nước ra cửa xả và tạo vùng áp thấp ở tâm cánh để hút nước vào. Điểm mấu chốt là bơm ly tâm không tự hút được không khí – còn khí trong buồng bơm thì cánh chỉ “đánh gió”, không kéo được nước từ bể lên.

Mọi trường hợp đều quy về 3 nhóm:

• Có khí trong bơm hoặc ống hút: chưa mồi, mồi chưa đầy, van đáy rò làm nước tụt về bể, ống hút hở mối nối, phớt hở hút khí vào.
• Bơm không tạo đủ áp: quay ngược chiều, thiếu pha, điện áp thấp, cánh mòn hoặc tắc rác.
• Hệ thống đòi hỏi vượt khả năng bơm: hút quá sâu, ống hút nhỏ và dài, cột áp đường ống cao hơn cột áp tối đa của bơm, van xả đang đóng.

Chẩn đoán bơm trục ngang không lên nước theo từng bước

Anh nên kiểm tra theo thứ tự từ dễ đến khó dưới đây. Trước khi động vào bơm, nhớ ngắt aptomat và treo biển báo.

Bước 1: Kiểm tra mồi nước

Đây là nguyên nhân số một, đặc biệt với bơm lắp hút sâu (bơm đặt cao hơn mặt nước bể). Cách làm:

1. Mở nút mồi (nút xả khí) trên đỉnh buồng bơm, hoặc tháo phễu mồi trên ống hút.
2. Đổ nước vào cho đến khi nước tràn ra ở nút mồi, không còn bọt khí sủi lên.
3. Chờ 2–3 phút rồi xem mực nước ở nút mồi có bị tụt không. Nếu tụt, nước đang chảy ngược về bể qua van đáy hoặc rò qua mối nối – chuyển sang bước 2 và 3.
4. Vặn chặt nút mồi, mở van xả khoảng 1/4, bật bơm. Nếu đồng hồ áp xả lên dần và nước ra đều thì đã đạt.

Bơm lắp hút ngập chỉ cần mở van ống hút và nới nút xả khí đến khi nước chảy liên tục.

Bước 2: Kiểm tra van đáy, van một chiều

Van đáy (rọ hút có lưỡi gà) giữ nước trong ống hút khi bơm dừng. Nếu van kẹt rác, lưỡi gà mòn hoặc lò xo gãy, nước tụt hết sau mỗi lần dừng, nên lần chạy sau bơm lại không lên nước. Dấu hiệu nhận biết:

• Mồi xong chạy được, nhưng tắt một lúc bật lại thì mất nước.
• Mực nước ở nút mồi tụt nhanh sau khi đổ đầy.

Cách xử lý: kéo rọ hút lên, vệ sinh rác, lá cây, cặn bùn; kiểm tra lưỡi gà đóng kín. Van mòn hoặc vỡ thì nên thay mới, không nên cố quấn băng tạm. Ngoài ra, van một chiều trên ống đẩy lắp ngược hoặc kẹt đóng thì nước không qua được, đồng hồ áp xả vọt cao bất thường.

Bước 3: Tìm điểm lọt khí trên ống hút

Ống hút làm việc ở áp suất thấp hơn khí quyển, nên chỉ một khe hở nhỏ cũng hút khí vào liên tục. Nước không rỉ ra ngoài nên rất khó phát hiện bằng mắt. Những vị trí hay lọt khí:

• Mối ren, mặt bích, gioăng ở cửa hút; khớp nối mềm, ống nhựa nứt chân chim.
• Nút mồi, nút xả đáy vặn chưa chặt hoặc thiếu gioăng.
• Phớt cơ khí mòn: khi hút sâu, khí bị hút vào qua phớt.
• Ống hút dốc ngược hoặc có đoạn võng lên, tạo túi khí.

Mẹo: khi bơm chạy, quét bọt xà phòng lên từng mối nối – bọt bị hút lõm vào là chỗ hở. Có nước rỉ ở cổ trục khi dừng thì nhiều khả năng phải thay phớt. Quy trình thay phớt em đã hướng dẫn chi tiết trong bài bảo dưỡng máy bơm trục ngang.

Bước 4: Kiểm tra chiều quay và nguồn điện

Bơm 3 pha mới lắp hoặc vừa đấu lại điện rất hay quay ngược: bơm vẫn chạy, ra ít nước, áp rất yếu.

1. Nhìn mũi tên chỉ chiều quay đúc trên thân bơm hoặc nắp chụp quạt.
2. Bật – tắt nhanh (khoảng 1 giây) và quan sát cánh quạt làm mát ở đuôi động cơ khi đang dừng dần.
3. Nếu ngược chiều mũi tên: ngắt điện, đảo 2 trong 3 dây pha ở hộp đấu dây hoặc ở contactor.

Đồng thời đo điện áp 3 pha khi bơm đang chạy. Mất một pha thì động cơ kêu ù, nóng nhanh, quay chậm và không lên nước – cần tắt ngay để tránh cháy cuộn dây. Điện áp thấp làm tốc độ giảm, mà cột áp giảm theo bình phương tốc độ (Veratti CS chạy 2900 vòng/phút).

Bước 5: Kiểm tra độ sâu hút và ống hút

Áp suất khí quyển chỉ đẩy được cột nước khoảng 10 m; trừ tổn thất và dự phòng xâm thực, bơm ly tâm trục ngang chỉ nên hút sâu 4–6 m (từ mặt nước thấp nhất đến tâm cửa hút).

Những lỗi hay gặp ở ống hút:

• Ống hút nhỏ hơn cửa hút, dài, nhiều co cút; lọc Y bị tắc.
• Rọ hút quá sát đáy (hút bùn) hoặc quá sát mặt nước (tạo xoáy hút khí).
• Nước nóng mà vẫn lắp hút sâu.

Khi ống hút đã kín mà bơm vẫn mất nước, kêu như có sỏi chạy trong buồng bơm, anh nên đọc thêm bài xâm thực máy bơm ly tâm để tính NPSH và có phương án chuyển sang lắp hút ngập.

Bước 6: Kiểm tra cánh bơm và buồng bơm

Nếu 5 bước trên đều ổn mới tính đến tháo bơm. Rác, túi nilon, vỏ ốc, cặn vôi có thể bịt khe cánh; cánh và vòng mòn bị mòn lâu ngày làm nước quẩn lại trong buồng bơm, áp giảm dần.

Khi tháo, anh nên đánh dấu vị trí nắp sau, kiểm tra kỹ khe hở giữa cánh và vòng mòn, vệ sinh sạch rác rồi thay gioăng mới trước khi lắp lại để tránh lọt khí.

Bước 7: So sánh cột áp hệ thống với cột áp bơm

Có khi bơm hoàn toàn bình thường nhưng cột áp yêu cầu cao hơn cột áp tối đa của bơm. Ví dụ, bơm Veratti CS65-125/5.5 có cột áp tối đa khoảng 23 m theo thông số trên web; nếu dùng để đẩy nước lên bồn mái cao 25 m thì nước sẽ không lên tới nơi dù bơm chạy rất khỏe. Khi đó đồng hồ áp xả đứng ở mức gần cột áp tối đa và không đổi.

Cách tính nhanh: cột áp cần = chiều cao hình học từ mặt nước bể hút đến điểm xả cao nhất + tổn thất đường ống (thường 10–20% chiều cao) + áp dư ở điểm xả. Hướng dẫn chi tiết có trong bài cách tính cột áp máy bơm. Nếu thiếu cột áp, phải đổi sang model có cánh lớn hơn (ví dụ từ cỡ cánh 125 lên 160 hoặc 200).

Bảng tổng hợp nguyên nhân và cách khắc phục

Dấu hiệu	Nguyên nhân thường gặp	Cách khắc phục
Bơm chạy êm nhưng không ra nước, đồng hồ xả ≈ 0	Chưa mồi hoặc mồi chưa đầy	Mồi đầy tới khi tràn ở nút mồi, không còn bọt khí
Mồi xong chạy được, tắt bật lại mất nước	Van đáy kẹt rác, lưỡi gà mòn	Vệ sinh hoặc thay van đáy
Nước ra lúc có lúc không, có bọt khí ở cửa xả	Lọt khí ở mối nối ống hút, phớt mòn	Thử bọt xà phòng, xiết lại gioăng, thay phớt
Bơm ra ít nước, áp rất yếu sau khi đấu điện	Quay ngược chiều	Đảo 2 dây pha
Động cơ kêu ù, nóng, nhảy rơ le nhiệt	Mất pha, điện áp thấp	Tắt ngay, kiểm tra nguồn, contactor, cầu chì
Bơm rung, kêu lạo xạo, lưu lượng giảm	Hút quá sâu, lọc Y tắc, xâm thực	Vệ sinh lọc, tăng cỡ ống hút, hạ vị trí bơm
Áp xả cao bất thường, nước không ra	Van xả đóng, van một chiều lắp ngược hoặc kẹt	Mở van, kiểm tra chiều mũi tên van
Áp xả ổn định nhưng nước không tới điểm cao nhất	Cột áp yêu cầu lớn hơn cột áp bơm	Tính lại cột áp, đổi model phù hợp

Một số model bơm trục ngang và thông số tham khảo

Khi cần chọn lại bơm cho đúng điểm làm việc, anh tham khảo các model dưới đây (thông số theo trang sản phẩm; nên chọn điểm làm việc ở khoảng giữa dải lưu lượng).

Model	Công suất	Lưu lượng (m³/h)	Cột áp	Cổng hút / xả
Veratti CS32-160/2.2	2,2 kW	6 – 24	tối đa 31 m	DN50 / DN32
Beluno Singapo CX32-200/4.0	4 kW	6 – 22	55 – 38 m	DN50 / DN32
Veratti CS40-200/5.5	5,5 kW	18 – 42	tối đa 46 m	DN65 / DN40
Veratti CS50-160/7.5	7,5 kW	36 – 90	tối đa 40 m	DN65 / DN50
Veratti CS65-125/5.5	5,5 kW	48 – 108	tối đa 23 m	DN80 / DN65
Veratti CS65-160/15	15 kW	54 – 138	tối đa 42 m	DN80 / DN65

Các bơm Veratti CS có thân gang, cánh inox 304 hoặc gang, phớt SiC/Carbon, động cơ IP55 cấp F, chịu nước tới 120 °C và áp tối đa 16 bar. Beluno Singapo CX có thân gang G20, trục và cánh inox 304, phớt gốm/graphite. Xem đầy đủ các model tại danh mục bơm trục ngang Veratti CS và bơm trục ngang Beluno Singapo.

Cách phòng tránh bơm trục ngang mất nước

• Ưu tiên lắp hút ngập cho bơm cấp nước chính, bơm chữa cháy, bơm nước nóng.
• Ống hút bằng hoặc lớn hơn cửa hút 1 cỡ, ngắn, ít co cút, dốc lên đều về phía bơm.
• Dùng van đáy có lưới chắn rác, vệ sinh 3 tháng/lần; lắp rơ le bảo vệ mất pha, quá dòng.
• Không chạy bơm khi chưa mồi nước – phớt cơ khí có thể hỏng chỉ sau vài phút chạy khô.

Câu hỏi thường gặp

Máy bơm trục ngang chạy nhưng không lên nước phải làm sao?

Tắt bơm ngay để tránh hỏng phớt do chạy khô. Sau đó mồi đầy nước, kiểm tra van đáy có giữ nước không, kiểm tra chiều quay (với bơm 3 pha) và tìm điểm lọt khí trên ống hút. Phần lớn trường hợp xử lý được ở 4 bước này.

Bơm trục ngang mồi nước mãi không lên là do đâu?

Thường do van đáy rò hoặc ống hút, phớt hở hút khí vào. Đổ đầy rồi chờ vài phút: nước tụt là van đáy hoặc mối nối có vấn đề.

Bơm trục ngang hút sâu tối đa bao nhiêu mét?

Lý thuyết khoảng 10 m, nhưng thực tế chỉ nên 4–6 m tùy lưu lượng, ống hút và nhiệt độ nước. Với nước nóng hoặc lưu lượng lớn, nên lắp hút ngập.

Bơm 3 pha quay ngược có hỏng không?

Chạy ngược ngắn thường không hỏng ngay, nhưng bơm yếu, nóng, rung. Anh đảo 2 dây pha để bơm quay đúng chiều mũi tên.

Cần hỗ trợ kiểm tra bơm trục ngang không lên nước?

Nếu đã kiểm tra các bước trên mà bơm trục ngang vẫn không lên nước, hoặc anh cần chọn lại model phù hợp với độ sâu hút và cột áp thực tế, hãy liên hệ Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh qua Hotline/Zalo 0983.533.332 hoặc email congtyminhanh0906@gmail.com. Anh chỉ cần gửi ảnh bơm, ảnh tem nhãn và mô tả cách lắp đặt, em sẽ tư vấn nguyên nhân và phương án xử lý cụ thể.