Bảo dưỡng máy bơm trục ngang: thay phớt, kiểm tra ổ bi

Bảo dưỡng máy bơm trục ngang đúng cách gồm 3 việc chính: kiểm tra hằng ngày (tiếng ồn, độ rung, rò rỉ, nhiệt độ), định kỳ kiểm tra ổ bi – điện trở cách điện – bu lông chân đế, và thay phớt cơ khí ngay khi phớt rò nước thành dòng. Làm đều theo lịch dưới đây, bơm ly tâm trục ngang chạy êm, ít hỏng vặt và giữ được lưu lượng, cột áp như lúc mới. Dưới đây em hướng dẫn chi tiết, lấy ví dụ dòng Veratti CS và Beluno Singapo CX.

Vì sao phải bảo dưỡng máy bơm định kỳ?

Bơm ly tâm trục ngang thường cấp nước tòa nhà, tăng áp nhà xưởng, tuần hoàn nước làm mát – hỏng đột ngột là cả hệ thống phải ngừng. Hai bộ phận hao mòn nhanh nhất là phớt cơ khí (chặn nước dọc theo trục) và ổ bi (đỡ trục quay khoảng 2900 vòng/phút). Nếu phát hiện sớm, thay một bộ phớt hay cặp ổ bi chỉ mất vài giờ; nếu để nước rò vào động cơ hoặc ổ bi vỡ làm lệch trục, chi phí có thể phải quấn lại động cơ hoặc thay cả cánh bơm.

Cấu tạo cần nắm trước khi bảo dưỡng máy bơm trục ngang

Lấy ví dụ dòng bơm trục ngang Veratti CS (liền trục, tiêu chuẩn EN733). Theo mô tả sản phẩm trên web, bơm gồm:

• Thân bơm, nắp sau, mặt bích: gang, sơn phủ chống ăn mòn.
• Cánh bơm: inox 304 hoặc gang.
• Trục: inox 304 / thép 45#.
• Phớt cơ khí: SiC / Carbon / SS304.
• Ổ bi: NSK; động cơ YE3, IP55, cách điện cấp F.

Dòng bơm trục ngang Beluno Singapo CX có cánh và trục inox 304, thân gang G20, phớt cơ khí gốm/graphite, động cơ cách điện cấp F. Vì cả hai dòng đều là bơm liền trục (động cơ và bơm chung một trục), anh không phải căn chỉnh khớp nối như bơm trục rời – nhưng bù lại, khi ổ bi động cơ mòn thì cánh bơm và phớt chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Lịch bảo dưỡng máy bơm ly tâm trục ngang

Bảng dưới là lịch tham khảo cho bơm chạy nước sạch, khoảng 8 – 12 giờ/ngày. Bơm chạy 24/24 hoặc nước có cặn, cát thì rút ngắn chu kỳ lại.

Chu kỳ	Việc cần làm	Bình thường	Bất thường – cần xử lý
Hằng ngày / mỗi ca	Nghe tiếng chạy, sờ độ rung, nhìn chỗ phớt, xem đồng hồ áp suất và ampe	Chạy êm, áp và dòng điện ổn định	Tiếng rít, gõ lạch cạch; nước rò thành dòng; dòng điện cao hơn định mức
Hằng tuần	Kiểm tra nhiệt độ vỏ động cơ và vị trí ổ bi; vệ sinh lưới lọc, rọ hút	Ấm tay, đều hai đầu	Nóng rát tay một đầu; lưới lọc nhiều rác
Hằng tháng	Siết lại bu lông chân đế, mặt bích; kiểm tra van một chiều, gioăng; vệ sinh quạt và cánh tản nhiệt động cơ	Bu lông chặt, không rò	Bơm rung tăng, gioăng mặt bích rỉ
3 – 6 tháng	Đo điện trở cách điện cuộn dây; kiểm tra tủ điện, khởi động từ, rơ le nhiệt	Cách điện cao, tiếp điểm sạch	Cách điện thấp, tiếp điểm cháy rỗ
Hằng năm (hoặc khi có dấu hiệu)	Tháo kiểm tra phớt cơ khí, cánh bơm, ổ bi; thay phụ tùng mòn	Mặt phớt phẳng, cánh không mòn vẹt	Mặt phớt rạn, cánh mòn, ổ bi rơ

Ví dụ: bơm chạy 10 giờ/ngày, 6 ngày/tuần sẽ chạy khoảng 3.100 giờ/năm. Với mức này, kiểm tra tổng thể 1 lần/năm là hợp lý. Nếu bơm chạy 24/24 (khoảng 8.700 giờ/năm), nên tháo kiểm tra 6 tháng/lần.

Cách thay phớt máy bơm trục ngang (từng bước)

Dấu hiệu phớt cơ khí bị hỏng

• Nước rò liên tục, nhỏ giọt thành dòng ở khe giữa thân bơm và động cơ.
• Có vệt gỉ, cặn trắng quanh trục; tiếng rít khi khởi động.

Nguyên nhân phớt nhanh hỏng

• Chạy khô: không mồi nước, bể cạn, van hút đóng. Mặt phớt SiC/Carbon cần màng nước để làm mát và bôi trơn – chạy khô vài chục giây đã có thể nứt.
• Nước có cát, cặn: hạt cứng lọt vào giữa hai mặt phớt làm xước.
• Ổ bi mòn, trục rơ: làm hai mặt phớt không tì đều.
• Vượt giới hạn nhiệt độ, áp suất: ví dụ bơm Veratti CS chịu nước tới 120 °C và áp làm việc tối đa 16 bar – vượt ngưỡng này phớt hỏng rất nhanh.

Các bước thay phớt cơ khí

1. Ngắt điện tại tủ, treo biển “Đang sửa chữa”. Khóa van hút và van xả, mở nút xả để tháo hết nước trong thân bơm.
2. Đánh dấu vị trí nắp bơm với thân bơm, chụp ảnh lại để lắp đúng chiều.
3. Tháo bu lông giữa thân bơm và giá đỡ/nắp sau. Với bơm liền trục chuẩn EN733, thường rút cụm động cơ – nắp sau – cánh ra phía sau, thân bơm vẫn nằm trên đường ống.
4. Tháo đai ốc giữ cánh (giữ trục bằng cách chặn đầu trục phía quạt), rút cánh bơm và then ra. Kiểm tra luôn cánh có mòn, nứt, bám cặn không.
5. Lấy phớt cũ gồm phần quay (lò xo, mặt quay) trên trục và phần tĩnh (vòng tĩnh, gioăng cao su) trong nắp sau. Vệ sinh sạch trục và hốc phớt, kiểm tra trục không bị xước, mòn rãnh.
6. Lắp phớt mới đúng cỡ (cùng đường kính trục và kiểu phớt). Không chạm tay vào mặt ma sát; bôi nước xà phòng hoặc nước sạch lên gioăng cao su để dễ trượt – không bôi dầu mỡ lên mặt phớt.
7. Lắp lại cánh, đai ốc, gioăng thân bơm; xoay tay thử trục phải nhẹ, không cạ. Siết bu lông đều theo kiểu chéo.
8. Mồi đầy nước, mở van hút, xả hết khí rồi mới chạy. Theo dõi 15 – 30 phút: phớt khô, dòng điện và áp suất về như trước.

Kiểm tra và thay ổ bi máy bơm

Ổ bi nằm trong động cơ, ở hai đầu trục. Ổ bi hỏng thường báo trước bằng âm thanh và nhiệt, nên chỉ cần để ý là phát hiện được.

Cách nhận biết ổ bi sắp hỏng

• Tiếng ù đều chuyển thành tiếng rít, rè hoặc lạch cạch, to dần theo thời gian.
• Một đầu động cơ nóng hơn hẳn đầu kia.
• Phớt vừa thay đã rò lại – rất hay do ổ bi rơ làm lệch trục.

Lưu ý khi thay ổ bi

• Thay cả cặp ổ bi hai đầu cùng lúc, đúng mã (số in trên vòng ngoài ổ bi cũ).
• Dùng cảo để tháo, dùng ống đóng tì vào vòng trong (hoặc gia nhiệt ổ bi) khi lắp – không gõ búa vào vòng ngoài.
• Ổ bi loại kín hai mặt không cần bơm mỡ; loại có vú mỡ thì bơm đúng loại, đúng lượng theo hướng dẫn hãng – bơm quá nhiều mỡ cũng làm ổ bi nóng.

Kiểm tra phần điện và đường ống

Bảo dưỡng máy bơm không chỉ là phần cơ. Nhiều ca “cháy bơm” thật ra bắt nguồn từ điện và đường ống:

• Điện trở cách điện: đo bằng đồng hồ megomet giữa cuộn dây và vỏ. Trị số thấp (thường dưới khoảng 1 MΩ với động cơ hạ thế) là dấu hiệu ẩm hoặc lão hóa – cần sấy hoặc kiểm tra trước khi chạy.
• Dòng điện: so với dòng định mức trên nhãn động cơ. Dòng cao bất thường có thể do kẹt cánh, ổ bi, mất pha hoặc điện áp thấp.
• Đường ống hút: kín khí, không lọt khí ở mặt bích, rọ hút không tắc. Ống hút hở khí là nguyên nhân hàng đầu khiến bơm yếu nước và phớt chạy khô.

Bảng model bơm trục ngang thường gặp khi bảo dưỡng

Khi cần thay phớt, ổ bi hoặc thay cả bơm mới cùng kích thước lắp đặt EN733, anh có thể đối chiếu nhanh:

Model	Công suất	Lưu lượng	Cột áp (Q = 0)	Hút / xả	Phớt cơ khí
Veratti CS32-160/2.2	2,2 kW	6 – 24 m³/h	31 m	DN50 / DN32	SiC / Carbon / SS304
Veratti CS40-200/5.5	5,5 kW	18 – 42 m³/h	46 m	DN65 / DN40	SiC / Carbon / SS304
Veratti CS50-160/7.5	7,5 kW	36 – 90 m³/h	40 m	DN65 / DN50	SiC / Carbon / SS304
Veratti CS65-160/15	15 kW	54 – 138 m³/h	42 m	DN80 / DN65	SiC / Carbon / SS304
Beluno Singapo CX32-160/2.2	2,2 kW	6 – 20 m³/h	37 m	DN50 / DN32	Gốm / graphite
Beluno Singapo CX50-200/15	15 kW	30 – 72 m³/h	72 m	DN65 / DN50	Gốm / graphite

Mẹo nhỏ: sau khi bảo dưỡng, ghi lại áp suất đẩy và dòng điện ở cùng một độ mở van. Ví dụ với CS50-160/7.5, theo bảng trên web bơm cho khoảng 21 m ở 90 m³/h; nếu cùng lưu lượng mà cột áp đo được thấp hơn nhiều, cần tháo kiểm tra cánh.

Lỗi thường gặp khi bảo dưỡng máy bơm và cách tránh

Lỗi	Hậu quả	Cách tránh
Chạy thử khi chưa mồi nước	Phớt mới cháy ngay	Luôn mồi đầy, xả khí trước khi bật
Bôi mỡ lên mặt phớt	Bám cặn, rò sớm	Chỉ dùng nước xà phòng cho gioăng cao su
Dùng phớt sai cỡ, sai vật liệu	Không kín, mòn nhanh với nước nóng	Đo trục, chọn đúng phớt theo nhiệt độ nước
Thay phớt nhưng bỏ qua ổ bi rơ	Phớt rò lại sau vài tuần	Kiểm tra độ rơ trục mỗi lần tháo

Nếu bơm đã bảo dưỡng mà vẫn yếu nước, anh có thể xem thêm bài bơm trục ngang là gì và cách chọn đúng model để kiểm tra lại điểm làm việc, hoặc bài bơm trục ngang Veratti CS để đối chiếu bảng lưu lượng – cột áp đầy đủ.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì phải bảo dưỡng máy bơm một lần?

Kiểm tra nhanh hằng ngày, vệ sinh lưới lọc hằng tuần, siết bu lông hằng tháng, đo cách điện 3 – 6 tháng/lần và tháo kiểm tra tổng thể mỗi năm. Bơm chạy 24/24 hoặc nước có cặn thì tháo kiểm tra 6 tháng/lần.

Phớt máy bơm bao lâu thì phải thay?

Không có mốc cố định – thay khi phớt rò nước liên tục. Với nước sạch, bơm không chạy khô, phớt cơ khí thường dùng được nhiều năm; nước có cát, nhiệt độ cao hoặc bơm hay chạy khô thì phớt hỏng nhanh hơn nhiều.

Máy bơm trục ngang kêu to là do đâu?

Hay gặp nhất là ổ bi mòn (tiếng rít, rè), bơm hút không đủ nước gây xâm thực (tiếng lạo xạo như sỏi chạy trong bơm), bu lông chân đế lỏng hoặc cánh bị cạ. Cần tắt máy kiểm tra sớm, không để chạy tiếp.

Tự thay phớt máy bơm tại nhà được không?

Với bơm nhỏ, có đủ dụng cụ và phớt đúng cỡ thì có thể tự làm theo các bước ở trên. Bơm công suất lớn, bơm trong hệ chữa cháy hay hệ thống quan trọng nên để thợ có kinh nghiệm thực hiện để tránh lắp sai, cạ cánh.

Liên hệ MT Minh Anh – tư vấn bảo dưỡng và thay bơm trục ngang

Nếu bơm của anh rò phớt, kêu ổ bi hoặc đã cũ cần thay mới cùng kích thước lắp đặt, anh cứ gửi em ảnh nhãn bơm và tình trạng hiện tại. Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh tư vấn chọn bơm trục ngang Veratti CS, Beluno Singapo CX đúng lưu lượng – cột áp và hỗ trợ kỹ thuật sau bán.

Hotline/Zalo: 0983.533.332 – Email: congtyminhanh0906@gmail.com