Bơm châm hóa chất xử lý nước thải: lắp đặt và vận hành

Bơm châm hóa chất là bơm định lượng kiểu màng dùng để đưa Clo, PAC, xút, polymer… vào hệ xử lý nước thải với lưu lượng nhỏ, ổn định và chỉnh được. Muốn bơm chạy đúng liều và bền, anh cần đặt bơm ngang hoặc thấp hơn đáy bồn hóa chất, ống hút ngắn, có lọc đầu hút, van một chiều tại điểm châm và hiệu chỉnh lưu lượng bằng ống đong sau khi lắp. Bài này em hướng dẫn cụ thể từng bước lắp đặt, vận hành và cách pha từng loại hóa chất.

Nếu anh chưa nắm nguyên lý bơm màng, có thể đọc trước bài Bơm định lượng là gì? Nguyên lý bơm màng và ứng dụng. Bài dưới đây tập trung vào phần thực tế ngoài công trình: châm ở đâu, lắp thế nào, chạy ra sao.

Bơm châm hóa chất dùng ở những công đoạn nào trong xử lý nước thải?

Một trạm xử lý nước thải sinh hoạt hoặc sản xuất thường có 3–5 điểm cần châm hóa chất. Mỗi điểm nên có 1 máy bơm châm hóa chất riêng, không dùng chung bơm cho 2 loại hóa chất vì có thể phản ứng với nhau trong đầu bơm.

Hóa chất	Mục đích	Điểm châm thường gặp	Lưu ý khi châm
Xút (NaOH) / axit	Điều chỉnh pH	Bể điều hòa, bể trung hòa, trước bể keo tụ	Pha loãng, có máy khuấy; nên châm theo bộ đo pH
PAC, phèn	Keo tụ cặn lơ lửng, giảm độ đục	Bể keo tụ hoặc đường ống trước bể lắng	Cần khuấy nhanh ngay sau điểm châm
Polymer (PAM)	Tạo bông, hỗ trợ lắng	Bể tạo bông sau bể keo tụ	Dung dịch nhớt, pha rất loãng, khuấy chậm
Clo (Javen NaOCl, Clorin)	Khử trùng trước khi xả	Bể khử trùng sau bể lắng cuối	Dễ sinh bọt khí trong đầu bơm; tránh nắng
Dinh dưỡng, men vi sinh	Bổ sung cho bể sinh học	Bể thiếu khí, bể hiếu khí	Lọc kỹ cặn trước khi bơm

Liều lượng cụ thể (bao nhiêu gam PAC cho 1 m³ nước thải) phụ thuộc chất lượng nước, nên được xác định bằng thí nghiệm Jar test hoặc theo đơn vị thiết kế. Bơm định lượng chỉ là công cụ để giữ đúng liều đó.

Chọn bơm châm hóa chất phù hợp

Với trạm xử lý nước thải vừa và nhỏ, dòng bơm định lượng Beluno BLD (xuất xứ Singapo) là lựa chọn gọn: điện 1 pha 220V, lưu lượng max từ 15 đến 50 l/h, áp lực 2–4 bar, buồng bơm bằng nhựa chịu hóa chất, màng Teflon, sai số định lượng dưới 2%, bảo hành 12 tháng. Thông số 4 model đang có trên web:

Model	Lưu lượng max	Áp lực	Công suất	Điện áp	Phù hợp
BLD-15-04-NX-PPV	15 l/h	4 bar	0,4 kW	1 pha 220V	Châm Clo, xút vào ống có áp; trạm nhỏ
BLD-20-03-NX-PPV	20 l/h	3 bar	0,4 kW	1 pha 220V	Châm PAC, xút cho trạm vài chục m³/ngày
BLD-30-3-X-PPV	30 l/h	3 bar	0,6 kW	1 pha 220V	Châm PAC, polymer loãng lưu lượng lớn hơn
BLD-50-2-X-PPV	50 l/h	2 bar	0,6 kW	1 pha 220V	Châm vào bể hở, lưu lượng dung dịch lớn

Nguyên tắc chọn: lưu lượng dung dịch cần châm nên nằm trong khoảng 30–80% lưu lượng max của bơm; áp lực bơm phải lớn hơn áp lực tại điểm châm. Châm vào bể hở thì áp gần như bằng 0, model nào cũng được; châm vào đường ống bơm đẩy đang có áp 2 bar thì nên chọn model 3–4 bar. Cách tính chi tiết em đã viết trong bài Bơm định lượng hóa chất Beluno BLD: chọn lưu lượng, áp lực. Toàn bộ model xem tại danh mục Máy bơm định lượng Beluno.

Sơ đồ lắp đặt bơm châm hóa chất đúng kỹ thuật

Một cụm châm hóa chất hoàn chỉnh gồm: bồn pha hóa chất (có máy khuấy) → lọc đầu hút → ống hút → bơm định lượng → ống đẩy → van một chiều (van châm) tại điểm châm. Tùy vị trí có thể thêm van chống siphon và van an toàn.

1. Vị trí đặt bơm

• Đặt bơm ngang hoặc thấp hơn đáy bồn hóa chất để hóa chất tự chảy vào đầu bơm (hút ngập). Bơm màng hút sâu kém, nhất là với Javen dễ sinh khí.
• Nếu bắt buộc đặt bơm trên nắp bồn thì chiều cao hút nên dưới 1,5 m và ống hút càng ngắn càng tốt.
• Bắt bơm chắc trên bệ hoặc giá đỡ, cao hơn sàn để không bị ngập nước khi rửa sàn; có mái che, tránh nắng trực tiếp.
• Không đặt bơm ngay trên miệng bồn axit, Clo vì hơi hóa chất ăn mòn động cơ và bo mạch.

2. Đường ống hút

• Dùng ống mềm PE/PVC trong hoặc ống chịu hóa chất đi kèm bơm; không dùng ống kẽm, ống đồng.
• Đầu hút có lọc (van đáy) và đặt cách đáy bồn 5–10 cm để không hút cặn PAC, cặn vôi.
• Ống hút đi thẳng, không võng thành chỗ đọng khí; siết kín các đầu nối, chỉ cần hở một chút là bơm hút không khí và mất mồi.

3. Đường ống đẩy và điểm châm

• Lắp van một chiều (van châm) ngay tại điểm châm để nước thải không chảy ngược về bơm và hóa chất không nhỏ giọt khi bơm dừng.
• Châm vào ống có áp: đầu châm nên cắm vào giữa dòng chảy, tránh hóa chất bám thành ống gây đóng cặn.
• Châm xuống bể thấp hơn bơm nhiều mét hoặc châm vào đường hút của bơm khác: lắp thêm van chống siphon, nếu không hóa chất sẽ tự chảy qua bơm khi bơm dừng làm sai liều.
• Nếu trên ống đẩy có van khóa, lắp thêm van an toàn (van xả áp) quay về bồn để tránh vỡ màng khi lỡ khóa van.
• Điểm châm PAC, xút nên đặt chỗ có máy khuấy hoặc dòng chảy rối để hóa chất hòa trộn nhanh.

4. Phần điện

• Bơm Beluno BLD dùng điện 1 pha 220V, nên đi riêng 1 aptomat chống giật và có dây tiếp địa.
• Nên liên động với bơm cấp nước thải: bơm nước thải chạy thì bơm châm hóa chất mới chạy, tránh châm hóa chất vào bể khi không có nước.
• Tủ điện đặt cách xa bồn axit, Clo; ống luồn dây kín.

Cách pha hóa chất trước khi châm

Hầu hết hóa chất không châm ở dạng đặc mà pha loãng trong bồn có máy khuấy. Pha loãng giúp bơm chạy ở dải hành trình dễ chỉnh, hóa chất trộn đều hơn và giảm ăn mòn. Một số nồng độ hay dùng trong thực tế (anh nên xác nhận lại theo hồ sơ thiết kế của trạm):

• PAC: pha khoảng 5–10% trong nước sạch, khuấy tan hoàn toàn, để lắng cặn rồi mới hút.
• Xút NaOH: pha khoảng 10–20%. Xút vảy khi pha tỏa nhiệt mạnh, phải cho từ từ xút vào nước (không đổ nước vào xút), đeo kính và găng tay.
• Polymer: pha rất loãng, thường 0,1–0,2%, rắc từ từ khi khuấy để không vón cục, dùng trong ngày.
• Javen (NaOCl): có thể châm trực tiếp hoặc pha loãng thêm; bồn đậy kín, để nơi râm mát vì Clo phân hủy nhanh dưới nắng.

Ví dụ tính lưu lượng bơm châm PAC

Trạm xử lý nước thải công suất 10 m³/h, Jar test cho liều PAC 50 g/m³:

• Lượng PAC cần: 10 m³/h × 50 g/m³ = 500 g/h = 0,5 kg/h.
• Pha dung dịch 5% (khoảng 50 g PAC trong 1 lít): lưu lượng dung dịch = 500 ÷ 50 = 10 l/h.
• Chọn BLD-15-04-NX-PPV (max 15 l/h), chỉnh hành trình khoảng 67% là đạt 10 l/h. Nếu muốn dư lưu lượng khi tăng tải, chọn BLD-20-03-NX-PPV chạy khoảng 50%.
• Bồn pha 500 lít dùng được khoảng 50 giờ, tức pha 1 lần cho 2 ngày chạy liên tục.

Vận hành bơm châm hóa chất: khởi động và hiệu chỉnh

Khởi động lần đầu

1. Kiểm tra lại các đầu nối ống hút, ống đẩy; mở van trên đường đẩy.
2. Đổ nước sạch vào bồn và chạy thử bằng nước trước, kiểm tra rò rỉ.
3. Chỉnh hành trình 100%, chạy cho đến khi chất lỏng ra đều, không còn bọt khí trong ống hút (mồi bơm). Nếu bơm có van xả khí thì mở van xả khí để đuổi khí nhanh.
4. Thay nước bằng hóa chất đã pha, chạy lại đến khi hóa chất tới điểm châm.
5. Giảm hành trình về mức tính toán.

Hiệu chỉnh lưu lượng thực tế

Lưu lượng ghi trên nhãn là lưu lượng max ở điều kiện chuẩn; lưu lượng thực tế thay đổi theo chiều cao hút, áp tại điểm châm và độ nhớt dung dịch. Cách kiểm tra đơn giản: cho bơm hút từ một ống đong (hoặc can có vạch) trong đúng 5 phút, đọc thể tích hao hụt rồi nhân 12 để ra lít/giờ. Nếu thiếu thì tăng hành trình, thừa thì giảm, sau đó đo lại. Nên đo lại mỗi tháng hoặc sau mỗi lần thay màng, thay van.

Kiểm tra hằng ngày

• Mực hóa chất trong bồn, không để bồn cạn làm bơm hút khí.
• Bơm có tiếng gõ đều, ống đẩy có hóa chất ra theo nhịp.
• Thông số đầu ra: pH sau bể trung hòa, độ trong sau bể lắng, Clo dư sau bể khử trùng.
• Rò rỉ tại đầu bơm, đầu nối; vết ăn mòn quanh chân bơm.

Lỗi thường gặp khi châm hóa chất và cách xử lý

Hiện tượng	Nguyên nhân hay gặp	Cách xử lý
Bơm chạy nhưng không ra hóa chất	Mất mồi, ống hút hở, lọc đầu hút tắc, bồn cạn	Siết lại đầu nối, vệ sinh lọc, mồi lại ở hành trình 100%
Châm Clo lúc được lúc không	Khí sinh ra trong đầu bơm (khóa khí)	Đặt bơm thấp hơn bồn, ống hút ngắn, xả khí định kỳ
Lưu lượng giảm dần	Cặn PAC, vôi bám van hút – xả	Bơm nước sạch súc rửa; tháo vệ sinh van
Hóa chất vẫn chảy khi bơm dừng	Hiện tượng siphon, van một chiều hỏng	Lắp van chống siphon, thay van châm
Rò hóa chất ở đầu bơm	Màng rách, ốc đầu bơm lỏng	Dừng bơm, súc nước sạch, thay màng

Một lưu ý về an toàn: trước khi tháo đầu bơm luôn cho bơm chạy nước sạch vài phút để đẩy hết hóa chất ra, mang găng tay, kính bảo hộ; không trộn trực tiếp Clo với axit vì sinh khí độc.

Câu hỏi thường gặp

Bơm châm hóa chất nên đặt cao hơn hay thấp hơn bồn?

Nên đặt ngang hoặc thấp hơn đáy bồn để hóa chất tự chảy vào đầu bơm. Đặt cao hơn bồn vẫn hút được nhưng dễ mất mồi, nhất là với Javen.

Một bơm định lượng châm được cả PAC và xút không?

Không nên. Mỗi loại hóa chất cần 1 bơm và 1 bồn riêng; dùng chung dễ tạo cặn, kết tủa trong đầu bơm và sai liều.

Bơm châm Clo khử trùng nước thải chọn loại nào?

Với trạm nhỏ, lượng Javen cần châm thường chỉ vài lít/giờ, chọn model lưu lượng nhỏ như BLD-15-04-NX-PPV hoặc BLD-20-03-NX-PPV, đầu bơm và van bằng nhựa chịu hóa chất, màng Teflon.

Bơm định lượng bị mất mồi phải làm sao?

Kiểm tra bồn còn hóa chất không, siết lại đầu nối ống hút, vệ sinh lọc đầu hút, sau đó chỉnh hành trình 100% và mở van xả khí cho đến khi hóa chất ra đều rồi chỉnh lại hành trình như cũ.

Liên hệ tư vấn bơm châm hóa chất

Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh cung cấp bơm định lượng Beluno BLD, bơm chìm nước thải, máy thổi khí và máy khuấy chìm cho trạm xử lý nước thải. Anh gửi giúp em công suất trạm, loại hóa chất và vị trí châm, em sẽ tính lưu lượng và chọn model phù hợp.

Hotline/Zalo: 0983.533.332 – Email: congtyminhanh0906@gmail.com