Bơm chìm nước thải bị lỗi: nguyên nhân và cách xử lý

Bơm chìm nước thải bị lỗi thường rơi vào 4 nhóm: bơm chạy nhưng không lên nước (tắc cánh, kẹt van một chiều, chạy ngược chiều), bơm không chạy hoặc không tự bật (hỏng phao, mất nguồn, rơ le nhiệt đã ngắt), bơm nhảy aptomat (nước vào động cơ, dây cáp bị hở, kẹt cánh) và bơm chạy yếu, rung, kêu to (cánh mòn, hút rác, chạy khô). Cách xử lý nhanh nhất là đi theo thứ tự: kiểm tra điện và phao trước, sau đó kéo bơm lên kiểm tra cánh, rồi mới đo cách điện động cơ.

Khác với bơm đặt trên mặt đất, bơm chìm nằm dưới đáy hố, ngâm liên tục trong nước bẩn, nên lỗi thường đến từ 4 điểm riêng: phao, dây cáp, nước lọt vào động cơ và rác quấn cánh. Nắm rõ 4 điểm này giúp anh sửa đúng chỗ, tránh thay cả bơm khi chỉ cần thay một quả phao.

Vì sao bơm chìm nước thải hay bị lỗi?

• Ngâm nước liên tục: động cơ được làm kín bằng phớt cơ khí, cấp bảo vệ IP68. Phớt mòn thì nước thấm dần vào khoang dầu rồi vào cuộn dây.
• Nước có rác, cát, dầu mỡ: nilon, khăn giấy, tóc dễ quấn cánh; cát làm mòn cánh và buồng bơm.
• Bật tắt nhiều lần: bơm hố thu chạy theo phao, mỗi ngày khởi động hàng chục lần, làm tụ điện và tiếp điểm nhanh xuống cấp.

Bảng lỗi bơm chìm nước thải thường gặp và cách xử lý

Dấu hiệu	Nguyên nhân hay gặp	Cách xử lý
Bơm chạy (có tiếng, có rung) nhưng không lên nước	Rác kẹt cánh; van một chiều kẹt; bơm 3 pha quay ngược; khí kẹt buồng bơm	Vệ sinh cánh; kiểm tra van; đảo 2 pha; xả khí
Bơm không tự chạy khi nước đầy hố	Phao kẹt, rối dây hoặc hỏng; mất nguồn; rơ le nhiệt đã ngắt	Gỡ phao, thử nâng phao bằng tay; kiểm tra aptomat; chờ động cơ nguội
Bơm chạy mãi không tắt, chạy khô	Phao vướng ở vị trí bật; dây phao quá dài	Chỉnh dây phao, mức tắt cao hơn miệng hút
Vừa bật là nhảy aptomat (CB)	Nước vào động cơ; cáp dập, hở; cánh kẹt cứng	Đo cách điện; kiểm tra cáp; quay thử cánh
Chạy một lúc tự ngắt, nguội lại chạy	Quá tải: hút bùn đặc, cánh bó rác, điện áp thấp	Vệ sinh cánh, nâng bơm khỏi bùn, đo điện áp
Lưu lượng yếu dần theo thời gian	Cánh mòn do cát; ống đóng cặn; bơm thiếu cột áp	Thay cánh, vệ sinh ống; tính lại cột áp
Rung mạnh, kêu to	Cánh mòn, dính rác; ổ bi hỏng; bơm nghiêng	Vệ sinh, thay cánh/ổ bi; kê bơm cân bằng

Chẩn đoán bơm chìm nước thải bị lỗi từng bước

Nguyên tắc an toàn: luôn ngắt điện hoàn toàn (tắt aptomat, rút phích) trước khi chạm vào bơm, phao hay dây cáp. Không đứng trong hố nước khi bơm đang có điện. Hố thu kín cần thông gió trước khi xuống.

Bước 1: Kiểm tra nguồn điện và tủ điện

• Aptomat có bị ngắt, cầu chì có cháy không.
• Đo điện áp tại tủ: bơm 1 pha cần khoảng 220V, bơm 3 pha đủ 3 pha 380V. Điện áp tụt khi khởi động làm bơm không chạy hoặc nóng máy.
• Bơm 3 pha: xem rơ le nhiệt, rơ le mất pha có báo lỗi không. Mất 1 pha làm bơm kêu ù, không quay và nóng rất nhanh.
• Bơm 1 pha: tụ phồng hoặc yếu làm bơm kêu ù nhưng không khởi động.

Bước 2: Kiểm tra phao báo cạn

Phần lớn các ca “bơm không tự bật” hoặc “bơm chạy mãi không tắt” là do phao. Nhiều model bơm 1 pha có phao báo cạn kèm theo, ví dụ dòng Showfou SHm450F hay Veratti SVm25-15-1.1F: phao nổi lên khi nước dâng thì bơm chạy, phao hạ xuống khi cạn thì bơm tự ngắt.

1. Xem phao có kẹt vào thành hố, ống xả, xích kéo hay bị rác đè không.
2. Cấp điện, dùng tay (đeo găng cách điện) nâng phao lên quá mức ngang: bơm phải chạy. Hạ phao xuống: bơm phải tắt.
3. Nâng phao mà bơm không chạy: thử chế độ chạy tay (nếu tủ có). Bơm chạy được thì lỗi ở phao hoặc dây phao.
4. Chỉnh dây phao: mức tắt cao hơn miệng hút để bơm không chạy khô; khoảng bật – tắt không quá ngắn.

Bơm 3 pha như KTZ33.7 thường điều khiển qua phao điện nối vào tủ, cần thử cả tiếp điểm trong tủ.

Bước 3: Kéo bơm lên kiểm tra cánh và buồng bơm

Bơm chạy mà không lên nước hoặc lên yếu thì phải kéo bơm lên. Hố có khớp nối nhanh thì chỉ cần kéo xích là bơm tách khỏi ống.

• Kiểm tra miệng hút, lưới chắn rác có bị bùn, nilon bịt kín không.
• Đã ngắt điện, xoay thử cánh bằng tay: cánh phải quay nhẹ, đều. Cánh nặng, kẹt cứng là do rác quấn hoặc đá, gỗ kẹt giữa cánh và buồng bơm.
• Gỡ sạch tóc, sợi vải quấn quanh trục. Nước thải nhiều rác dạng sợi thì nên cân nhắc chuyển sang bơm cắt rác.
• Cánh mòn vẹt mép, buồng bơm xước sâu làm lưu lượng giảm rõ dù bơm vẫn chạy êm.

Bước 4: Kiểm tra van một chiều và đường ống xả

Van một chiều kẹt đóng (do rác, cặn) thì bơm chạy mà nước không ra; van kẹt mở thì nước trong ống chảy ngược về hố mỗi lần bơm tắt, bơm phải bật lại liên tục. Nên dùng van lá lật hoặc van bi cho nước thải.

Ngoài ra, ống xả quá dài, nhiều co hoặc điểm xả cao có thể vượt cột áp của bơm. Ví dụ SHm450F cột áp max 8,5 m mà phải đẩy nước lên cao 9 m thì bơm chạy nhưng nước gần như không ra. Khi đó cần model cột áp cao hơn như SFM6-25-1.1F (cột áp max 25 m).

Bước 5: Kiểm tra dây cáp điện

Dây cáp của máy bơm chìm hay hỏng ở cổ cáp gần đầu bơm (gập nhiều khi kéo bơm), đoạn cọ vào thành hố, nắp hố và mối nối. Anh vuốt dọc cáp tìm chỗ phồng, nứt, dập vỏ. Không kéo bơm bằng dây cáp, luôn kéo bằng xích hoặc cáp inox gắn vào quai bơm. Mối nối (nếu có) dùng ống co nhiệt chống nước và đặt trên mặt nước, vì nước thấm qua lõi cáp hở có thể chảy ngược vào khoang đấu dây động cơ.

Bước 6: Đo cách điện – xác định nước vào động cơ

Bơm vừa bật đã nhảy aptomat thì khả năng cao nước đã vào động cơ:

• Đo điện trở cách điện giữa từng dây pha và vỏ bằng đồng hồ megaohm: hàng chục MΩ trở lên là tốt; dưới khoảng 1 MΩ là cuộn dây đã ẩm hoặc chạm vỏ.
• Mở nút kiểm tra dầu (bơm có khoang dầu): dầu trong là bình thường; dầu đục trắng như sữa là đã lẫn nước, phớt phía dưới đã mòn.
• Bơm 3 pha: điện trở 3 cuộn dây phải xấp xỉ nhau; lệch nhiều là chạm chập.

Phát hiện dầu lẫn nước sớm thì chỉ cần thay phớt, thay dầu. Đã chạm vỏ thì phải sấy hoặc quấn lại động cơ.

Bơm chìm nước thải nhảy aptomat: lưu ý riêng

• Nhảy ngay khi đóng điện: thường là chạm vỏ, chập cáp hoặc rotor kẹt cứng. Không đóng điện lại nhiều lần vì dễ cháy cuộn dây.
• Chạy một lúc mới nhảy: thường là quá tải do cánh bó rác, bơm ngập bùn, điện áp thấp hoặc aptomat chọn quá sát dòng định mức. Một số model như SHm450F có rơ le nhiệt tự ngắt bảo vệ động cơ, nên bơm tự tắt rồi chạy lại khi nguội cũng là dấu hiệu quá tải.

Bảng model bơm chìm nước thải tham khảo khi cần thay mới

Khi bơm hỏng nặng hoặc chọn sai từ đầu, anh tham khảo một số model trong danh mục bơm chìm nước thải. Thông số lấy từ trang sản phẩm trên web:

Model	Công suất	Lưu lượng max	Cột áp max	Họng xả	Điện áp	Phao kèm theo
Showfou SHm450F	0,45 kW	333 l/phút (~20 m³/h)	8,5 m	50 mm	1 pha 220V	Có
Showfou SHm1100F	1,1 kW	466 l/phút (~28 m³/h)	14,5 m	50 mm	1 pha 220V	Có
Showfou SFM6-25-1.1F	1,1 kW	250 l/phút (15 m³/h)	25 m	32 mm	1 pha 220V	Có
Veratti SVm25-15-1.1F	1,1 kW	25 m³/h	15 m	50 mm	1 pha 220V	Có
Veratti KTZ22.2	2,2 kW	27 m³/h	25 m	50 mm	3 pha 380V	Điều khiển qua tủ
Veratti KTZ33.7	3,7 kW	52 m³/h	29 m	80 mm	3 pha 380V	Điều khiển qua tủ

Các model trên đều dây đồng, IP68, cách điện F. SVm thân và buồng inox, hợp nước thải ăn mòn; SHm, SFM của Showfou Đài Loan thân 50% inox 304 và 50% gang; KTZ thân gang, hợp nước lẫn cát, bùn.

Ví dụ: thay bơm cho hố thu tầng hầm hay bị “không lên nước”

Một tòa nhà dùng bơm 0,45 kW (cột áp max 8,5 m) đẩy nước hố thu tầng hầm lên cống cao 7 m, ống dài 25 m, 4 co. Tổn thất ống và co khoảng 1,5 – 2 m, tổng cột áp cần 8,5 – 9 m, bằng hoặc vượt cột áp max. Kết quả: bơm chạy mãi, nước ra yếu, phao không hạ, bơm nóng và nhảy rơ le nhiệt.

Với lưu lượng cần khoảng 10 – 12 m³/h, nên chọn bơm dư cột áp như SVm25-15-1.1F (15 m) hoặc SHm1100F (14,5 m). Cách chọn chi tiết anh xem bài cách chọn bơm chìm nước thải.

Cách phòng tránh bơm chìm nước thải bị lỗi

• Đặt bơm đúng: kê trên đế hoặc khớp nối nhanh, không hút trực tiếp lớp bùn lắng.
• Có song chắn rác trước hố thu để giữ nilon, khăn giấy, vải vụn.
• Chỉnh phao đúng: mức tắt cao hơn miệng hút, dây phao không vướng ống và xích.
• Tủ điện có bảo vệ: aptomat đúng dòng, rơ le nhiệt, bảo vệ mất pha (bơm 3 pha).
• 2 bơm chạy luân phiên ở hố quan trọng như tầng hầm, trạm bơm.
• Bảo dưỡng định kỳ 3 – 6 tháng: vệ sinh cánh, kiểm tra cáp, dầu; mỗi năm đo cách điện. Hố nhiều cát nên kiểm tra dày hơn (xem bài bơm hố móng).

Câu hỏi thường gặp

Bơm chìm nước thải chạy nhưng không lên nước là do đâu?

Thường do rác kẹt cánh, miệng hút bị bùn bịt, van một chiều kẹt, bơm 3 pha quay ngược hoặc cột áp hệ thống vượt cột áp max. Anh ngắt điện, kéo bơm kiểm tra cánh trước, rồi đến van và chiều quay.

Bơm chìm nhảy aptomat có sửa được không?

Phần lớn sửa được: dầu lẫn nước do phớt mòn thì thay phớt, dầu và sấy cuộn dây; cuộn dây cháy thì quấn lại. Bơm nhỏ đôi khi thay mới kinh tế hơn.

Phao bơm chìm hỏng có thay riêng được không?

Được. Thay phao cùng loại, đúng điện áp và dòng chịu tải, rồi chỉnh lại dây phao để bơm bật – tắt đúng mức.

Bao lâu nên bảo dưỡng bơm chìm nước thải một lần?

Hố thu sinh hoạt: 3 – 6 tháng một lần. Nước nhiều rác, cát, dầu mỡ hoặc bơm chạy liên tục: hằng tháng.

Liên hệ tư vấn, sửa chữa và thay thế bơm chìm nước thải

Kiểm tra theo các bước trên mà bơm vẫn lỗi, hoặc cần chọn lại model, anh gửi em ảnh bơm, tem nhãn, chiều sâu hố và độ cao điểm xả. Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh sẽ tư vấn nguyên nhân và đề xuất model bơm chìm nước thải Veratti, Showfou phù hợp.

Hotline/Zalo: 0983.533.332 – Email: congtyminhanh0906@gmail.com.