Phớt cơ khí máy bơm: cấu tạo, vật liệu và khi nào cần thay

Phớt cơ khí máy bơm SiC/Carbon – bơm trục ngang Veratti CS40-200/5.5

Phớt cơ khí máy bơm là bộ làm kín đặt quanh trục bơm, gồm một vòng quay theo trục và một vòng tĩnh gắn vào thân, hai mặt ma sát ép sát nhau để nước không rò ra ngoài dọc theo trục. Khi mặt phớt mòn, nứt hoặc lò xo yếu, anh sẽ thấy nước nhỏ giọt hoặc phun ra ở chỗ trục nối động cơ – lúc đó cần thay phớt ngay để tránh nước vào ổ bi và động cơ. Bài này em giải thích cấu tạo, các loại vật liệu phớt, dấu hiệu phớt hỏng và cách chọn phớt thay đúng cho từng dòng bơm.

Phớt cơ khí máy bơm là gì và vì sao quan trọng?

Ở mọi máy bơm ly tâm, trục động cơ phải xuyên qua thân bơm để quay cánh. Chỗ trục xuyên qua là điểm yếu nhất: bên trong là nước có áp suất, bên ngoài là ổ bi và động cơ điện. Phớt cơ khí máy bơm làm nhiệm vụ chặn dòng nước ở đúng vị trí này.

Trước đây nhiều bơm dùng tết chèn (dây sợi quấn quanh trục), luôn phải cho rò ít nước để làm mát và phải siết lại thường xuyên. Phớt cơ khí máy bơm gần như kín hoàn toàn, không cần chỉnh khi chạy, nên ngày nay hầu hết bơm trục ngang, trục đứng và bơm chìm đều dùng loại này.

Nếu phớt cơ khí máy bơm hỏng mà không thay kịp, hậu quả thường theo thứ tự: nước rò ra sàn → nước theo trục vào ổ bi, ổ bi gỉ và kêu → với bơm chìm, nước vào khoang dầu rồi vào cuộn dây, động cơ chập cháy. Một bộ phớt cơ khí máy bơm rẻ hơn nhiều so với quấn lại động cơ, vì vậy nên theo dõi phớt định kỳ.

Cấu tạo phớt cơ khí máy bơm

Dù kiểu dáng khác nhau, một bộ phớt cơ khí máy bơm luôn có 5 phần chính:

  1. Vòng quay (mặt động): gắn trên trục, quay cùng trục. Thường làm bằng Carbon (graphite) hoặc SiC.
  2. Vòng tĩnh (mặt tĩnh): gắn cố định trong nắp bơm, không quay. Thường làm bằng gốm (Ceramic), SiC hoặc hợp kim cứng.
  3. Lò xo: ép hai mặt vào nhau ngay cả khi bơm chưa có áp. Có loại 1 lò xo lớn, có loại nhiều lò xo nhỏ hoặc ống xếp (bellow).
  4. Gioăng phụ (O-ring, đệm cao su): làm kín giữa vòng quay với trục và giữa vòng tĩnh với nắp bơm. Vật liệu thường là NBR, EPDM hoặc Viton (FKM).
  5. Vỏ kim loại, chốt chặn: giữ các chi tiết đúng vị trí, thường bằng inox.

Phớt cơ khí làm kín như thế nào?

Hai mặt ma sát được mài phẳng rất chính xác. Khi bơm chạy, giữa hai mặt luôn có một màng chất lỏng cực mỏng vừa bôi trơn vừa làm mát. Màng này mỏng đến mức lượng rò gần như không nhìn thấy, chỉ bay hơi. Chính vì cần màng nước này nên phớt cơ khí không được chạy khô: chỉ vài chục giây không có nước, mặt phớt nóng lên rất nhanh, nứt hoặc cháy gioăng.

Các loại vật liệu phớt cơ khí máy bơm

Khi đọc thông số phớt cơ khí máy bơm, anh sẽ gặp các ký hiệu như “SiC/Carbon”, “Carbon-Ceramic”, “gốm/graphite”. Đây là cặp vật liệu của hai mặt ma sát:

Cặp vật liệu Đặc điểm Phù hợp
Carbon – Ceramic (graphite – gốm) Phổ biến, giá hợp lý, chạy êm; gốm giòn, chịu sốc nhiệt kém hơn Nước sạch, nước sinh hoạt, nước thải sinh hoạt nhiệt độ thường
Carbon – SiC SiC rất cứng, dẫn nhiệt tốt, chịu mài mòn và chịu nhiệt tốt hơn gốm Nước có ít cặn, nước nóng, tuần hoàn, PCCC, công nghiệp
SiC – SiC Cả hai mặt đều cứng, chịu cặn cát và hóa chất tốt; nhạy với chạy khô Nước lẫn cát, bùn, nước thải nhiều chất rắn, hóa chất

Gioăng phụ cũng quan trọng không kém: NBR hợp nước sạch, dầu nhẹ ở nhiệt độ thường; EPDM hợp nước nóng, nước có clo nhưng không hợp dầu; Viton chịu nhiệt và nhiều loại hóa chất, giá cao hơn. Nhiều trường hợp phớt cơ khí máy bơm rò sớm không phải do mặt phớt mà do gioăng sai vật liệu bị trương nở hoặc chai cứng.

Dấu hiệu phớt bị rò nước và hỏng phớt

Dấu hiệu dễ thấy nhất là phớt bị rò nước ở khe giữa thân bơm và giá đỡ động cơ (bơm trục ngang) hoặc dưới chân động cơ (bơm trục đứng). Anh có thể kiểm tra theo bảng sau:

Dấu hiệu Nguyên nhân thường gặp Nên làm
Nước nhỏ giọt đều ở trục, tăng dần theo tuần Mặt phớt mòn tự nhiên Lên kế hoạch thay phớt
Rò ngay sau khi chạy khô hoặc mất nước Mặt phớt nứt do nhiệt, gioăng cháy Thay phớt, lắp bảo vệ chạy khô
Rò thành tia, có tiếng rít ở trục Mặt phớt vỡ, lò xo gãy Dừng bơm, thay ngay
Phớt mới thay vẫn rò Lắp lệch, dính bụi, gioăng xoắn, trục bị xước Tháo kiểm tra, vệ sinh, thay ống lót/trục nếu xước
Ổ bi kêu, có vệt gỉ ở giá đỡ Nước rò lâu ngày vào ổ bi Thay phớt và kiểm tra/thay ổ bi
Bơm chìm nhảy aptomat, dầu khoang phớt đục Phớt dưới hỏng, nước vào khoang dầu Kéo bơm lên, thay phớt, thay dầu, đo cách điện

Lưu ý: bơm mới chạy rà có thể rỉ vài giọt; nếu sau 1–2 ngày lượng rò vẫn không giảm thì cần kiểm tra lại.

Vì sao phớt cơ khí máy bơm hỏng nhanh?

  • Chạy khô: bể cạn, quên mồi nước, van hút đóng – nguyên nhân số 1.
  • Nước có cát, cặn: hạt cứng lọt vào giữa hai mặt và cào xước.
  • Xâm thực, rung lớn: bơm chạy lệch điểm làm việc, ống hút kém làm trục rung, mặt phớt hé mở liên tục (xem bài xâm thực máy bơm).
  • Ổ bi mòn, trục cong: trục đảo làm phớt mòn lệch một phía.
  • Nhiệt độ, hóa chất vượt khả năng vật liệu: nước nóng dùng phớt gốm – NBR, nước có hóa chất dùng gioăng không phù hợp.
  • Đóng – ngắt quá nhiều lần: áp suất dao động mạnh làm phớt cơ khí máy bơm mau mòn.

Thông tin phớt cơ khí trên các dòng bơm MT Minh Anh đang bán

Dưới đây là vật liệu phớt cơ khí máy bơm theo thông tin sản phẩm trên web, giúp anh biết bơm mình đang dùng loại nào khi cần đặt phớt thay:

Model Loại bơm Thông số chính Phớt cơ khí
Veratti CS32-160/2.2 Trục ngang 2,2 kW; 6–24 m³/h; cột áp max 31 m SiC / Carbon / SS304
Veratti CS40-200/5.5 Trục ngang 5,5 kW; 18–42 m³/h; cột áp max 46 m SiC / Carbon / SS304
Veratti CS50-160/7.5 Trục ngang 7,5 kW; 36–90 m³/h; cột áp max 40 m SiC / Carbon / SS304
Beluno Singapo CX32-160/2.2 Trục ngang 2,2 kW; 37 m tại Q = 0, 25 m tại 20 m³/h Gốm / graphite
Veratti VR100-160A Trục đứng 1 tầng cánh Cổng DN100 mặt bích, IP55 cấp F SiC / Carbon
Veratti SVm25-15-1.1F Chìm nước thải 1,1 kW; 25 m³/h; 15 m Carbon – Ceramic
Veratti KTZ33.7 Chìm hố móng 3,7 kW; 52 m³/h; 29 m; họng 80 mm Carbon – Ceramic

Xem thêm toàn bộ model tại danh mục bơm trục ngang Veratti CS và bơm chìm nước thải.

Ví dụ: phớt cơ khí của bơm Veratti CS40-200/5.5

Bơm trục ngang Veratti CS40-200/5.5 dùng phớt cặp SiC / Carbon, chi tiết kim loại SS304, theo thông tin trên web bơm chịu nước tới 120 °C và áp tối đa 16 bar. Giả sử bơm cấp nước nhà xưởng 30 m³/h – 40 m, mỗi ngày 10 giờ: nước sạch, có bảo vệ chạy khô và không rung thì phớt cơ khí máy bơm làm việc ổn định lâu dài; nhưng nếu bể hay cạn, vài lần chạy khô là phớt bị rò nước. Vì vậy em luôn khuyên lắp kèm tủ điện chống chạy khô.

Khi đặt phớt thay cho CS40-200/5.5, anh chỉ cần báo đúng model và số serial trên nhãn bơm; bên em đối chiếu cỡ trục và kiểu phớt, tránh mua phớt “na ná” lắp vào bị lệch chiều cao.

Cách chọn phớt cơ khí máy bơm khi cần thay

  1. Đúng đường kính trục: đo ở vị trí lắp phớt (thường 12, 16, 20, 22, 25, 30, 35 mm… tùy bơm). Sai 1 mm là không kín.
  2. Đúng chiều cao làm việc: khoảng cách từ mặt tĩnh tới chốt chặn quyết định lực ép lò xo. Phớt cao hơn sẽ ép quá mạnh, nóng mặt; thấp hơn sẽ hở.
  3. Đúng kiểu mặt tĩnh: có loại vòng tĩnh có gờ, có loại có gioăng chữ L hoặc O-ring – phải khớp hốc trên nắp bơm.
  4. Đúng chiều quay với phớt có lò xo xoắn một chiều.
  5. Chọn vật liệu theo chất lỏng: nước sạch nhiệt độ thường dùng Carbon – Ceramic; nước nóng, chạy liên tục nên dùng Carbon – SiC; nước lẫn cát, bùn chọn SiC – SiC; gioăng EPDM cho nước nóng, Viton cho hóa chất hoặc dầu.
  6. Bơm chìm thường có 2 phớt cơ khí (phớt trên và phớt dưới) – nên thay cả hai cùng lúc.

Lưu ý khi thay phớt và kéo dài tuổi thọ phớt

Các bước tháo – lắp chi tiết em đã hướng dẫn trong bài bảo dưỡng máy bơm trục ngang. Ở đây em nhấn mạnh những điểm hay làm phớt cơ khí máy bơm mới thay hỏng sớm:

  • Giữ sạch tuyệt đối hai mặt phớt, không chạm tay trần, không lau bằng giẻ có xơ. Chỉ một hạt bụi cũng có thể khiến phớt bị rò nước ngay từ đầu.
  • Sau khi lắp, mồi đầy nước, xả hết khí trong buồng bơm rồi mới chạy.
  • Lắp bảo vệ chạy khô (rơ le mực nước, phao, tủ điện có chống chạy khô), xem thêm bài tủ điện máy bơm.
  • Chọn bơm làm việc gần điểm hiệu suất tốt nhất, ống hút đủ lớn, để giảm rung và xâm thực (xem bài bơm ly tâm là gì).
  • Với bơm chìm, kiểm tra dầu khoang phớt định kỳ: dầu đục hoặc có nước là dấu hiệu phớt dưới sắp hỏng.

Câu hỏi thường gặp

Phớt cơ khí máy bơm dùng được bao lâu?

Không có con số cố định – tuổi thọ phớt cơ khí máy bơm phụ thuộc chất lượng nước, số giờ chạy, rung và việc có bị chạy khô hay không. Bơm nước sạch có bảo vệ chạy khô có thể dùng nhiều năm; bơm nước lẫn cát hoặc hay mất nước có thể chỉ vài tháng.

Phớt bị rò nước ít có cần thay ngay không?

Vài giọt mỗi giờ thì chưa nguy hiểm nhưng là dấu hiệu mòn, anh nên chuẩn bị phớt thay và thay vào lần bảo dưỡng gần nhất. Nếu rò thành dòng, nước bắn vào ổ bi hoặc động cơ thì phải dừng bơm thay ngay.

Có thể thay phớt cơ khí bằng tết chèn không?

Thường không được, vì nắp bơm thiết kế cho phớt cơ khí máy bơm không có hốc chèn và nắp ép.

Mua phớt thay cho bơm Veratti, Beluno ở đâu?

Anh liên hệ MT Minh Anh, gửi ảnh nhãn bơm (model, serial) và ảnh phớt cũ; bên em đối chiếu và tư vấn loại phớt, cách thay phù hợp.

Liên hệ tư vấn phớt cơ khí và máy bơm

Nếu bơm của anh đang rò nước ở trục, hay hỏng phớt cơ khí máy bơm lặp lại hoặc cần chọn bơm mới có phớt phù hợp nước nóng, nước có cặn, hãy gọi Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh – Hotline/Zalo 0983.533.332 (email congtyminhanh0906@gmail.com). Bên em tư vấn miễn phí, kiểm tra nguyên nhân hỏng phớt và đề xuất cách khắc phục để bơm chạy bền hơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *