Bơm chữa cháy trục ngang: lưu ý khi chọn và bảng model

Bơm chữa cháy trục ngang là máy bơm ly tâm đặt nằm ngang, dùng làm bơm chính hoặc bơm dự phòng để cấp nước có áp cho họng nước vách tường, trụ nước ngoài nhà và hệ thống sprinkler. Khi chọn, anh cần bám đúng lưu lượng và cột áp trong hồ sơ thiết kế PCCC, đặt bơm ở chế độ hút ngập, chọn model có cột áp dư khoảng 15–20% và bố trí đủ bộ ba: bơm điện chính, bơm dự phòng và bơm bù áp. Dưới đây là các lưu ý chính, kèm bảng model Veratti CS và ví dụ cụ thể.

Bơm chữa cháy trục ngang là gì? Vì sao hay được chọn?

Trong một trạm bơm PCCC, bơm trục ngang (bơm ly tâm một tầng cánh, động cơ và đầu bơm nằm trên cùng một trục ngang) là loại phổ biến nhất cho các công trình nhà xưởng, kho bãi, tòa nhà văn phòng và chung cư thấp tầng. Lý do khá đơn giản:

• Lưu lượng lớn, cột áp vừa: rất hợp với yêu cầu của hệ thống chữa cháy – cần nhiều nước trong thời gian ngắn ở áp lực khoảng 4–9 bar.
• Dễ bảo trì: đầu bơm, phớt, ổ bi nằm ngang tầm tay, tháo lắp không cần cẩu nâng như bơm trục đứng nhiều tầng cánh cỡ lớn.
• Bền, ổn định: thân gang, động cơ chạy liên tục, chịu được nhiều năm “đứng chờ” rồi chạy ngay khi có sự cố.

Nếu anh chưa rõ khái niệm bơm trục ngang, có thể đọc thêm bài Bơm trục ngang là gì? Phân loại và cách chọn trước khi đọc tiếp.

Cấu hình một trạm bơm chữa cháy gồm những bơm nào?

Một trạm bơm chữa cháy đúng kỹ thuật thường không chỉ có 1 máy bơm. Cấu hình hay gặp gồm 3 nhóm:

1. Bơm chữa cháy chính (bơm điện)

Đây là bơm làm việc chủ lực, đảm bảo đủ lưu lượng và cột áp thiết kế. Phần lớn công trình dùng bơm trục ngang 3 pha 380V cho vị trí này.

2. Bơm chữa cháy dự phòng

Có cùng lưu lượng, cột áp với bơm chính, tự chạy khi bơm chính lỗi hoặc mất điện lưới. Bơm dự phòng có thể là bơm diesel hoặc bơm điện lấy nguồn từ máy phát riêng – phương án cụ thể do đơn vị thiết kế PCCC quyết định theo quy chuẩn và yêu cầu thẩm duyệt.

3. Bơm bù áp (bơm jockey)

Bơm nhỏ, lưu lượng vài m³/h nhưng cột áp cao, có nhiệm vụ giữ áp trong đường ống luôn đầy. Khi đường ống rò rỉ nhẹ, bơm bù áp chạy vài giây để bù lại, tránh cho bơm chính phải khởi động liên tục. Vị trí này thường dùng bơm trục đứng đa tầng cánh, ví dụ bơm trục đứng Showfou EVM4-8 (1,5 kW, 1,5–7 m³/h, cột áp 74–38 m).

Ba bơm được điều khiển bằng tủ điện chữa cháy và các công tắc áp lực: áp giảm nhẹ → bơm bù áp chạy; áp giảm sâu (có họng nước đang mở) → bơm chính chạy; bơm chính không lên áp → bơm dự phòng chạy.

Lưu ý khi chọn bơm chữa cháy trục ngang

Lưu ý 1: Lấy lưu lượng và cột áp từ hồ sơ thiết kế, không ước chừng

Lưu lượng chữa cháy phụ thuộc số họng nước, số đầu phun sprinkler hoạt động cùng lúc, loại công trình và hạng nguy hiểm cháy. Các con số này được tính trong hồ sơ thiết kế đã thẩm duyệt, đơn vị thường là l/s. Khi chọn máy bơm, anh đổi sang m³/h theo công thức: 1 l/s = 3,6 m³/h. Ví dụ hồ sơ ghi 10 l/s thì bơm cần đạt 36 m³/h tại điểm làm việc.

Cột áp cần thiết được tính tương tự bơm cấp nước: H = chiều cao hình học (từ mặt nước bể đến họng/đầu phun cao nhất) + tổn thất đường ống + áp lực cần có tại họng/đầu phun bất lợi nhất. Cách tính chi tiết anh xem bài Cách tính cột áp máy bơm cho nhà cao tầng.

Lưu ý 2: Chọn điểm làm việc ở giữa đường đặc tính

Mỗi model bơm có một dải lưu lượng làm việc (ví dụ 36–90 m³/h). Không nên chọn model mà lưu lượng thiết kế nằm sát đầu nhỏ hoặc đầu lớn của dải: sát đầu nhỏ thì bơm chạy kém hiệu quả, nóng; sát đầu lớn thì cột áp tụt nhanh, dễ xâm thực.

Ngoài ra, với bơm chữa cháy nên chọn model có đường đặc tính tương đối “thoải”: khi lưu lượng tăng, cột áp giảm từ từ chứ không tụt mạnh.

Lưu ý 3: Dư cột áp 15–20%, nhưng đừng dư quá nhiều

Em khuyên chọn model có cột áp tại điểm làm việc cao hơn yêu cầu khoảng 15–20% để bù lão hóa đường ống, cặn bẩn, sai số thi công. Dư quá nhiều thì áp khi đóng van rất cao, có thể vượt sức chịu của van, khớp nối (Veratti CS chịu tối đa 16 bar).

Lưu ý 4: Ưu tiên lắp hút ngập, hạn chế hút sâu

Bơm chữa cháy cần chạy được ngay, không chờ mồi nước. Vì vậy nên đặt bơm thấp hơn mực nước bể (hút ngập). Nếu buộc phải hút sâu thì cần van đáy, bình mồi hoặc ống mồi riêng và kiểm tra NPSH để tránh xâm thực – xem thêm bài Xâm thực máy bơm ly tâm. Mỗi bơm nên có ống hút riêng, đường kính ống hút lớn hơn hoặc bằng cổng hút của bơm, có côn thu lệch tâm (mặt phẳng ở trên) để không đọng khí.

Lưu ý 5: Vật liệu và động cơ phù hợp chạy “chờ” lâu năm

Bơm chữa cháy đứng yên nhiều tuần nên cần vật liệu chịu ẩm, cặn. Với Veratti CS: thân, nắp sau, mặt bích bằng gang; cánh inox 304 hoặc gang; trục inox 304 hoặc thép 45#; phớt cơ khí SiC/Carbon; ổ bi NSK; động cơ YE3 cấp bảo vệ IP55, cách điện cấp F. Nên chọn cánh inox 304 để ít gỉ bám.

Lưu ý 6: Kiểm tra yêu cầu chứng nhận của dự án

Veratti CS là bơm ly tâm đa dụng chuẩn EN733, trên trang sản phẩm có ghi ứng dụng “hệ thống chữa cháy”, phù hợp nhiều nhà xưởng, công trình dân dụng. Nếu dự án bắt buộc bơm có chứng nhận chuyên dụng (như UL/FM), anh nên trao đổi trước với đơn vị thiết kế.

Bảng model bơm chữa cháy trục ngang Veratti CS tham khảo

Dưới đây là 6 model Veratti CS hay dùng cho trạm bơm chữa cháy (số liệu lấy từ trang sản phẩm trên web; tất cả 3 pha 380V, 2900 vòng/phút, chịu áp 16 bar):

Model	Công suất	Dải lưu lượng	Cột áp tối đa	Cổng hút/xả	Gợi ý dùng
CS40-200/7.5	7,5 kW	18 – 48 m³/h	57 m	DN65/DN40	Họng nước vách tường nhà xưởng, văn phòng nhỏ
CS40-250/11	11 kW	18 – 48 m³/h	72 m	DN65/DN40	Lưu lượng nhỏ, công trình cao hơn
CS50-200/15	15 kW	36 – 90 m³/h	62 m	DN65/DN50	Họng nước + sprinkler quy mô vừa
CS50-250/22	22 kW	36 – 90 m³/h	89,5 m	DN65/DN50	Tòa nhà cần cột áp cao
CS65-160/15	15 kW	54 – 138 m³/h	42 m	DN80/DN65	Kho, xưởng 1–2 tầng cần lưu lượng lớn
CS65-200/22	22 kW	54 – 138 m³/h	59,5 m	DN80/DN65	Nhà xưởng lớn có sprinkler

Lưu ý: “cột áp tối đa” là cột áp khi lưu lượng nhỏ nhất. Tại lưu lượng thiết kế, cột áp thực tế sẽ thấp hơn – anh cần đối chiếu đường cong Q–H trong catalogue Veratti CS (có link tải trên trang sản phẩm). Toàn bộ 20 model xem tại danh mục bơm trục ngang Veratti CS, đặc điểm chi tiết của dòng này có trong bài Bơm trục ngang Veratti CS: đặc điểm và bảng model.

Ví dụ chọn bơm chữa cháy trục ngang

Ví dụ 1: Nhà xưởng 2 tầng, chỉ có họng nước vách tường

Giả sử hồ sơ thiết kế yêu cầu 2 họng chữa cháy hoạt động đồng thời, mỗi họng 2,5 l/s, áp lực tại họng bất lợi nhất 20 m.

• Lưu lượng: 2 × 2,5 = 5 l/s = 18 m³/h.
• Chiều cao hình học: họng cao nhất cách mặt nước bể 12 m.
• Tổn thất đường ống, van, khớp nối (theo tính toán thủy lực): khoảng 8 m.
• Cột áp cần: 12 + 8 + 20 = 40 m; cộng dư 15–20% → khoảng 46–48 m.

Model phù hợp: CS40-200/7.5 (dải 18–48 m³/h, cột áp tối đa 57 m). Vì 18 m³/h nằm ở đầu nhỏ của dải, anh có thể so thêm CS32-200/4.0 (6–27 m³/h, cột áp tối đa 54,5 m): nếu đường cong cho thấy vẫn đạt ≥ 48 m tại 18 m³/h thì điểm làm việc nằm giữa dải hơn. Bơm bù áp có thể dùng EVM4-8, cài áp chạy cao hơn áp chạy bơm chính khoảng 0,5–1 bar.

Ví dụ 2: Kho hàng có sprinkler và họng nước

Giả sử hồ sơ tính tổng lưu lượng 20 l/s (sprinkler + họng nước) và cột áp yêu cầu tại trạm bơm 45 m.

• Lưu lượng: 20 × 3,6 = 72 m³/h.
• Cột áp có dự phòng: 45 × 1,15 ≈ 52 m.

Model ứng viên: CS65-200/22 (54–138 m³/h, cột áp tối đa 59,5 m) – 72 m³/h nằm ở phần đầu dải, cột áp còn dư. CS50-200/15 chỉ nên cân nhắc nếu đường cong catalogue cho thấy vẫn đạt ≥ 52 m tại 72 m³/h. Bơm dự phòng chọn cùng model với bơm chính.

Lắp đặt và vận hành bơm chữa cháy trục ngang

• Đường hút: mỗi bơm 1 ống hút riêng, có van chặn, khớp mềm, đồng hồ áp/chân không.
• Đường đẩy: van một chiều, van chặn, đồng hồ áp, công tắc áp lực; nên có đường thử bơm (ống xả về bể) để chạy kiểm tra định kỳ mà không phải xả nước ra hệ thống.
• Tủ điện: có chế độ tự động/bằng tay, báo lỗi, đèn báo trạng thái; nguồn cấp ưu tiên lấy trước aptomat tổng để không bị cắt khi cắt điện sinh hoạt lúc cháy.
• Chạy thử định kỳ: nên chạy bơm chính, bơm dự phòng hằng tuần vài phút; kiểm tra áp, tiếng ồn, rò rỉ phớt. Lịch kiểm tra phớt, ổ bi anh tham khảo thêm bài Bảo dưỡng máy bơm trục ngang.

Câu hỏi thường gặp

Bơm chữa cháy nên dùng trục ngang hay trục đứng?

Bơm chính, bơm dự phòng lưu lượng lớn thường dùng bơm trục ngang vì dễ bảo trì, giá thành hợp lý trên mỗi m³/h. Bơm trục đứng đa tầng cánh hợp làm bơm bù áp hoặc trạm có diện tích hẹp. So sánh chi tiết có trong bài Bơm trục đứng và trục ngang: nên chọn loại nào?

Đổi lưu lượng chữa cháy từ l/s sang m³/h thế nào?

Nhân với 3,6. Ví dụ 5 l/s = 18 m³/h, 10 l/s = 36 m³/h, 20 l/s = 72 m³/h.

Bơm chữa cháy có cần chạy thử thường xuyên không?

Có. Nên chạy thử hằng tuần vài phút qua đường thử để phớt, ổ bi không bị khô kẹt và phát hiện sớm lỗi điện, rò rỉ.

Một trạm bơm chữa cháy cần mấy máy bơm?

Thường tối thiểu gồm 1 bơm chính, 1 bơm dự phòng có cùng thông số và 1 bơm bù áp. Số lượng và loại nguồn của bơm dự phòng do hồ sơ thiết kế PCCC quy định.

Liên hệ tư vấn bơm chữa cháy trục ngang

Nếu anh đang có hồ sơ thiết kế hoặc chỉ có thông số lưu lượng, cột áp, hãy gửi cho Công ty TNHH Thương Mại MT Minh Anh – em sẽ đối chiếu đường cong catalogue và đề xuất model bơm chính, bơm dự phòng, bơm bù áp phù hợp. Hotline/Zalo: 0983.533.332 – Email: congtyminhanh0906@gmail.com. Xem thêm các model khác tại danh mục bơm trục đứng Showfou – Veratti và bơm trục ngang Veratti CS.